Η Συμπόνια ως βασική ανάγκη επιβίωσης

Ας ξεκινήσουμε με μια μεταφορά, ας σκεφτούμε τους αγαπημένους φίλους μας τα γαϊδουράκια. Φανταστείτε ότι έχετε ένα γαϊδουράκι, κι έρχεται η στιγμή που καλείστε να επιλέξετε πως θα εκπαιδεύσετε το γαϊδουράκι σας για να σας οδηγήσει στον προορισμό σας. Έχετε δύο επιλογές εκπαίδευσης, είτε με τη βία, με καμτσίκι και φωνές, είτε μιλώντας του ενθαρρυντικά, ταΐζοντας το καρότα και χαϊδεύοντάς το. Στην πρώτη περίπτωση το γαϊδουράκι σας θα σας  οδηγήσει στον προορισμό σας τρέχοντας από φόβο, αλλά είναι πιθανόν να ζήσει πολύ λιγότερα χρόνια, λόγω της κακομεταχείρισης σας και της ταλαιπωρίας. Στη δεύτερη περίπτωση, ίσως να μη τρέξει μονομιάς, αλλά θα είναι χαρούμενο, θα έχει ζωηρά μάτια χάρη στα θρεπτικά καρότα και ίσως ζήσει πιο πολύ. Τώρα, ρωτήστε τους εαυτούς σας “Ποιος τρόπος επιβίωσης θα ταίριαζε σε μένα, πως θέλω να φέρομαι στον εαυτό μου, στους άλλους, να μου φέρονται οι άλλοι”. Θέλω να κινητοποιώ τον εαυτό μου με φόβο, ή με καλοσύνη και συμπόνια;

Tόσο η ψυχολογική έρευνα όσο και η έρευνα στις βιοεπιστήμες αποδεικνύουν ότι η ανάπτυξη της συμπόνιας οδηγεί σε θετικά αποτελέσματα όπως μείωση του στρες, της εξουθένωσης, της κατάθλιψης και του άγχους. Όταν φέρεστε με συμπονετικό τρόπο, τόσο προς τον εαυτό σας όσο και προς τους άλλους, αυτό επιδρά ευεργετικά στη λειτουργία του εγκεφάλου, μειώνοντας τα επίπεδα κορτιζόλης και της αρτηριακής πίεσης.  Εξελικτικές μελέτες δείχνουν ότι είμαστε βιολογικά σχεδιασμένοι έτσι ώστε να ανταποκρινόμαστε θετικά στη φροντίδα και στην συμπονετική μεταχείριση.

Σύμφωνα με τη θεωρία του Δαρβίνου για τη «φυσική επιλογή», τα πιο συμπονετικά μέλη της κοινότητας είναι αυτά που θα ευημερήσουν και θα αποκτήσουν περισσότερους απογόνους και ίσως αναρωτιέστε γιατί.

“ …the greatest number of the most sympathetic members, would flourish best, and rear the greatest number of offspring.(Darwin C. The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex. In: Moore J, Desmond A, eds. New York, NY: Penguin; 2004. p130)”

Η συμπόνια είναι στενά συνδεδεμένη με την επιβίωση του ανθρώπου. Είναι κινητήριος δύναμη για τη δημιουργία σχέσεων μέσα από τη συνεργασία, την παροχή φροντίδας και την αντιμετώπιση των εξωτερικών απειλών.

O καθηγητής ψυχολογίας Paul Gilbert (2010), εισηγητής της Θεραπείας Εστιασμένης στη Συμπόνια (Compassion Focused Therapy, CFT), ορίζει τη συμπόνια ως την ευαισθησία απέναντι στον πόνο το δικό μας και του άλλου, με τη δέσμευση να βοηθήσουμε στην ανακούφιση και στην πρόληψή του ”. Ας δούμε λίγο πιο αναλυτικά τα δύο κύρια χαρακτηριστικά της ευαισθησίας και της δέσμευσης για ανακούφιση του πόνου.

  • Ευαισθησία στον πόνο: σημαίνει πως εφιστώ την προσοχή μου, εμπλέκομαι με τον πόνο, κατευθύνομαι προς το πόνο του εαυτού μου και του άλλου. Σημαίνει πως πρέπει να ενεργοποιήσω κάτι μέσα μου που έχει “υποφέρει” ώστε να κατανοήσω το πώς νιώθει ο άλλος. Αυτή η κατανόηση του άλλου ονομάζεται ενσυναίσθηση και είναι μια διαδικασία που απαιτεί κουράγιο και δύναμη αντί για αποφυγή του πόνου.

Όταν εξηγώ την πρώτη ιδιότητα της συμπόνιας σε θεραπευόμενούς μου, πολλές φορές ακούω πολλά ενδιαφέροντα πράγματα. Όπως “..και γιατί να ασχολούμαι με τον πόνο το δικό μου και του άλλου, γιατί να μη συνεχίσω να αποσπάω τις σκέψεις μου ή να καταπιέζω τις σκέψεις μου..”. Η απάντηση μου είναι πως όσο αποφεύγεις, όσο καταπιέζεις, όσο προσπαθείς να δραπετεύσεις από τον πόνο σου, τόσο μια μέρα θα έρθει πίσω πιο ορμητικά, πιο πνιγηρά, σαν μια έκρηξη συναισθημάτων και τότε θα είναι ακόμη πιο δύσκολο να τιθασεύσεις τα συναισθήματά σου. Βραχυπρόθεσμες λύσεις φέρνουν μόνο βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα.

  • Δέσμευση για ανακούφιση του πόνου : στρέφομαι προς τον πόνο, αναλαμβάνω δράση, επιθυμώ να μάθω καινούριες δεξιότητες ώστε να ανακουφίσω τον πόνο του εαυτού μου και του άλλου.

Δεσμεύομαι να βάλω τη συμπόνια στη ζωή μου. Η έρευνα δείχνει επίσης ότι η συμπόνια δεν είναι απαραίτητα ένα εγγενές φυσικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου, αλλά όλοι έχουμε τη δυνατότητα να εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας ώστε να αποκτήσουμε πιο συμπονετική στάση. H εκπαίδευση γίνεται μέσα από στοχευμένες ασκήσεις, όπως της καλλιέργειας και υιοθέτησης του Συμπονετικού εαυτού: «Φαντάσου τον εαυτό σου ως καλοσυνάτο, σοφό, συμπονετικό με αυτοπεποίθηση. Φαντάσου πως θα είναι αν κατέχεις αυτές τις ιδιότητες..», της μάθησης τεχνικών για να αντέχουμε τη δυσφορία και να ρυθμίζουμε τα έντονα συναισθήματά μας.

 

Πόσο έτοιμοι είστε να μάθετε να ζείτε με συμπνονετικό τρόπο; Πόσο έτοιμοι είστε να ρισκάρετε και να κάνετε θετικές αλλαγές ;Πόσο έτοιμοι να στρέψετε την προσοχή σας προς τις βαθιές επιθυμίες της καρδιάς σας και να ζήσετε μια ζωή με νόημα, καλοσύνη και συμπόνια;

Mάθετε περισσότερα για τη Θεραπεία Εστιασμένη στη Συμπόνια.